malper - pirs , peyv, gotin, peyv , muzik û hwd. - Recent questions tagged gerdûn

Teleskopa fezayî (space telescope) çi ye û çima li fezayê ye?

Tue, 21 Jul 2026 23:04:38 +0000

Teleskopa fezayî (space telescope) teleskopek e ku li derveyî atmosferê ye. Teleskopa fezayî (space telescope) çi ye?
Çima ew li fezayê ye, ne li ser Erdê?
Çawa atmosfera Erdê dîtina stêrkan zehmet dike?
Gelo peyva teleskopa fezayî guncan e, an tu li dewsa wê peyveke kurmancîtir pêşnîyar dikî?

Roj ji kîjan cure stêrkan e (dwarfa zer)?

Tue, 14 Jul 2026 19:10:36 +0000

Zanyar stêrkan bi cûreyên cuda dabeş dikin, û Roj di kategoriyeke diyar de ye.
Roj ji kîjan cureyê ye (dwarfa zer / G-type)?
Çima jê re "dwarf" tê gotin tevî ku ew mezin e?
Roj di nav stêrkan de mezin e an biçûk?
Gelo "dwarfa zer" ji bo "yellow dwarf" guncan e, an peyveke din baştir e?

Meriv çawa Rojê bi ewlehî temaşe dike?

Tue, 14 Jul 2026 19:09:53 +0000

Nêrîna rasterast a Rojê dikare zirarê bide çavan, loma divê bi baldarî be.
Çima nêrîna rasterast a Rojê xeternak e?
Kîjan amûr ji bo temaşekirina ewle tên bikaranîn (fîltre, çavdêriya taybet)?
Çi rêbazên ne-rasterast (mînak projekte) hene?
Gelo "temaşekirin" ji bo "observing" guncan e, an peyveke din tercîh dikî?

Hewaya fezayê (Space Weather) çi ye û Roj çi rolê dilîze?

Tue, 14 Jul 2026 19:09:38 +0000

Çalakiya Rojê diyardeyek bi navê hewaya fezayê (space weather) çêdike.
Hewaya fezayê çi ye?
Çawa şewq û bayê Rojê wê diguherînin?
Bandora wê li ser satelît, GPS û tora elektrîkê çi ye?
Gelo "hewaya fezayê" ji bo "space weather" guncan e, an peyveke din baştir e?

Zextî û tîrêjên Rojê çawa li fezayê belav dibin?

Mon, 13 Jul 2026 18:44:01 +0000

Roj enerjiyê ber bi her aliyî ve belav dike, ne tenê ber bi Erdê ve.
Roj çawa tîrêjan ber bi her derê fezayê ve dişîne?
Çima gerstêrkên nêzîktir enerjiyeke zêdetir digirin?
Yasaya "kêmbûna bi çargoşeyê" (inverse square law) çi ye?
Gelo "belavbûn" ji bo "radiation spreading" guncan e, an peyveke din tercîh dikî?

Neutrino yên Rojê çi ne?

Mon, 13 Jul 2026 18:41:01 +0000

Ji Rojê ne tenê ronahî, lê pariyên pir biçûk ên bi navê neutrino jî tên.
Neutrino çi ye?
Çima ew ji navenda Rojê rasterast digihîjin me, dema ronahî bi hezaran salan digire?
Çima ew ji bo lêkolîna Rojê girîng in?
Gelo "neutrino" wisa tê bikaranîn, an bi kurdî peyveke din heye?

Roj her çirke çi qas girseyê winda dike?

Mon, 13 Jul 2026 18:40:48 +0000

Ji ber fuzyona nukleerî, Roj bi domdarî girseya xwe winda dike.
Çawa Roj bi enerjî-hilberandinê girseyê winda dike?
Çend milyon ton di çirkeyekê de winda dibe?
Ma ev ê Rojê zû biqedîne?
Gelo "girse" li vir peyva rast e, an "keys/wezn" çêtir e?

Helyum çawa yekem car di Rojê de hat dîtin?

Mon, 13 Jul 2026 18:40:36 +0000

Balkêş e ku hêmana helyum yekem car ne li ser Erdê, lê di Rojê de hat dîtin.
Çawa zanyar hebûna helyumê di Rojê de kifş kirin?
Rola tayfa ronahiyê (spectrum) di vê de çi bû?
Çima ji vê hêmanê re "helyum" hat gotin?
Gelo "helyum" wisa tê nivîsandin, an bi kurdî awayekî din heye?

Çima Roj ji Erdê ew qas mezin xuya dike?

Sun, 12 Jul 2026 19:04:27 +0000

Roj û Heyv ji Erdê hema hema di heman mezinahiyê de xuya dikin, lê Roj pir mezintir e.
Çima Roj û Heyv di heman mezinahiyê de xuya dikin, tevî ku Roj pir mezintir e?
Rola dûrahiyê di mezinahiya xuyayî de çi ye?
Çima ev "hevrûdanî" girtina temam a Rojê mumkin dike?
Gelo "mezinahiya xuyayî" ji bo "apparent size" guncan e, an peyveke din baştir e?

Roj ji bo jiyana li ser Erdê çima ew qas girîng e?

Sun, 12 Jul 2026 15:57:16 +0000

Bêyî Rojê, jiyan li ser Erdê ne mumkin bû.
Roj çawa jiyanê li ser Erdê dide domandin?
Rola wê di fotosentez û çerxa xwarinê de çi ye?
Ma Roj germahiya guncan ji bo jiyanê peyda dike?
Gelo "jiyan" li vir peyva rast e, an "hebûn/heyat" çêtir e?

Parker Solar Probe çi ye û çima girîng e?

Sun, 12 Jul 2026 11:18:23 +0000

Yek ji mîsyonên herî balkêş ên lêkolîna Rojê Parker Solar Probe ye.
Parker Solar Probe çi ye?
Çima ew ji her keştiyeke berê nêzî Rojê çûye?
Çawa ew li germahiya wisa mezin xwe diparêze?
Gelo navê "Parker Solar Probe" wisa tê nivîsandin, an bi kurdî tê wergerandin?

Enerjiya rojê (Solar Energy) çawa ji aliyê mirovan ve tê bikaranîn?

Sun, 12 Jul 2026 11:17:59 +0000

Mirov enerjiya Rojê wek çavkaniyeke pak a hêzê bi kar tînin.
Enerjiya rojê çi ye û çawa tê berhevkirin?
Panelên rojê (solar panels) çawa dixebitin?
Çi feyde û çi sînorên enerjiya rojê hene?
Gelo "enerjiya rojê" ji bo "solar energy" guncan e, an peyveke din pêşnîyar dikî?

Roj çawa avhewa û demsalên Erdê bandor dike?

Sun, 12 Jul 2026 11:17:22 +0000

Roj ne tenê germahiyê dide, lê bi awayekî nerasterast avhewa û demsalan jî diyar dike.
Roj çawa çerxa avê û bayan dide destpêkirin?
Ma demsalên Erdê ji ber dûrahiya Rojê ne, an ji tiştekî din?
Rola xwarbûna eksê Erdê di demsalan de çi ye?
Gelo "demsal" ji bo "season" guncan e, an peyveke din tercîh dikî?

Roj çawa gerstêrkan di orbita wan de digire?

Sat, 11 Jul 2026 09:01:45 +0000

Hemû gerstêrk li dora Rojê dizivirin, lê çi wan digire?
Rola gravîtasyona Rojê di orbita gerstêrkan de çi ye?
Çima gerstêrk ber bi Rojê ve nakevin an ji wê dûr nakevin?
Hevsengiya navbera kişandin û leza gerstêrkê çawa ye?
Gelo "orbit" wisa tê bikaranîn, an bi kurdî peyveke din heye?

Fotosfer (rûyê Rojê) çi ye?

Sat, 11 Jul 2026 09:01:03 +0000

Beşê Rojê ku em dibînin fotosfer (photosphere) e. Fotosfer çi ye?
Çima jê re "rûyê Rojê" tê gotin, tevî ku Roj rûyekî hişk tune?
Germahiya fotosferê çend e?
Gelo "fotosfer" wisa tê bikaranîn, an bi kurdî peyveke din heye?

Kromosfer û korona (tacê Rojê) çi ne?

Sat, 11 Jul 2026 09:00:47 +0000

Li derveyî fotosferê du tebeqeyên atmosfera Rojê hene: kromosfer û korona.
Kromosfer çi ye?
Korona (tacê Rojê) çi ye û çima tenê di girtina Rojê de baş tê dîtin?
Çima korona ji rûyê Rojê germtir e — ku ecêb e?
Gelo "tacê Rojê" ji bo "korona" guncan e, an peyveke din pêşnîyar dikî?

Navenda Rojê (Core) çi ye?

Sat, 11 Jul 2026 08:57:40 +0000

Navenda (core) Rojê beşê herî girîng e ji ber ku enerjî lê çêdibe. Navend çi ye û çi lê diqewime?
Çima germahî û zextê li navendê ew qas bilind in?
Çend ji enerjiya Rojê li navendê tê hilberandin?
Gelo "navend" ji bo "core" guncan e, an peyveke din tercîh dikî?

Tebeqeyên hundirê Rojê çi ne?

Sat, 11 Jul 2026 08:49:40 +0000

Roj ne yekdest e — ew ji çend tebeqeyan pêk tê. Tebeqeyên hundirê Rojê çi ne?
Navenda (core), tebeqeya radyasyonê û tebeqeya konveksiyonê çi ne?
Enerjî çawa ji navendê ber bi derve ve diçe?
Gelo "tebeqe" ji bo "layer" li vir guncan e, an peyveke din baştir e?

Fuzyona nukleerî di Rojê de çawa dibe?

Sat, 11 Jul 2026 08:47:40 +0000

Enerjiya Rojê ji fuzyona nukleerî (nuclear fusion) tê. Ev pêvajo çi ye û li ku diqewime?
Çawa hîdrojen vediguhere helyumê?
Çima ji vê pêvajoyê enerjiyeke wisa mezin derdikeve?
Gelo "fuzyona nukleerî" wergerandineke rast e, an tu peyveke din pêşnîyar dikî?

Roj ji çi pêk tê?

Sat, 11 Jul 2026 08:18:29 +0000

Roj ji gazan pêk tê, lê ji kîjan gazan? Beşê herî mezin ê Rojê çi ye?
Rêjeya hîdrojen û helyum di Rojê de çend e?
Ma di Rojê de hêmanên din jî hene?
Gelo "hîdrojen" û "helyum" bi kurdî wisa tên nivîsandin, an peyvên din tên bikaranîn?

Teleskop çi ye û qada wê çi ye?

Sun, 05 Jul 2026 18:18:50 +0000

Teleskop, amûreke stêrknasîyê ye ku ji bo çavdêrîkirina heyberên asmanî yên dûr tê bikaranîn.

Teleskopên modern wêneyên kûr ji galaksî û stêrkên herî dûr berhev dikin.

Teorîya rölativitiyê çi ye?