malper - pirs , peyv, gotin, peyv û hwd.

Vaksîn (aşı), rênîşanderekî bijîşkî ye ku pergala berevaniyê ya laş li dijî nexweşiyan amade dike. Vaksîn rê li ber belavbûna serhildanên nexweşiyên giran digire.

Sîptom, nîşaneya fîzîkî an derûnî ye ku hebûna nexweşiyekê di laş de diyar dike. Tayê bilind an jî kuxik sîptomên herî gelemperî yên enfeksiyonan ne.

Noron, hucreyeke taybet a pergala demarî ye ku sînyalên elektrîkî di laş de vediguhezîne. Noron bingeha xebata mêş, hest û biryardanê ava dikin.

Anatomî, şaxê biyolojîyê ye ku li ser avahiya hundurîn û fîzîkî ya zindeweran lêkolîn dike. Anatomî cîh û pêwendiya organên di laşê mirov û ajalan de eşkere dike.

Termodînamîk, şaxê fîzîkê ye ku peywendiya navbera germî, kar, enerjî û zextê lêkolîn dike. Ev qanûn diyar dikin ka enerjî çawa ji formekê derbasî formeke din dibe.

Radyasyon, belavbûn an veguhastina enerjiyê ye di şiklê pêl an jî pirtikan de. Radyasyon hem di xencerên xwezayî de heye hem jî di bijîşkiyê de ji bo rontgenê tê bikaranîn.

Teleskop, amûreke stêrknasîyê ye ku ji bo çavdêrîkirina heyberên asmanî yên dûr tê bikaranîn. Teleskopên modern wêneyên kûr ji galaksî û stêrkên herî dûr berhev dikin.

Mîkroskop, amûreke optîkî ye ku ji bo dîtina tiştên pir piçûk ên ku bi çavan nayên dîtin tê bikaranîn. Mîkroskop rê li ber vedîtina hucre û mîkroorganîzmayan vekir.

Bakterî, organîzmayên mîkroskopî yên yek-hucreyî ne ku di her derê gerdûnê de hene. Hinek bakterî diben sedema nexweşiyan, lê hinek jî ji bo pergala herisînê bikêr in.

Geşedan (evrim), pêvajoya guherîna genetîkî ya organîzmayan e di nav gelek nifşan de. Geşedan diyar dike ka zindewer çawa li gorî şertên hawîrdorê diguherin û li gund guncan dibin.

Ekolojî, şaxê zanistê ye ku têkiliyên zindeweran bi hev re û bi hawîrdora wan re lêkolîn dike. Ev qad bandorên guherîna avhewayê û parastina xwezayê dinirxîne.

Ekosistem, pergaleke bîyolojîk e ku ji zindeweran û hawîrdora wan a bêgiyan pêk tê. Di ekosistemê de hevsengiyek kûr di navbera giyandaran û xwezayê de heye.

Kuantum, şaxê fîzîkê ye ku tevgerên madde û ronahiyê di asta atomî û bin-atomî de lêkolîn dike. Fîzîka kuantumê rênîşanderê teknolojiyên nûjen ên mîna çîp û lazeran e.

Teorîya rolativitiyê, teoriya fîzîkî ya Albert Einstein e ku têkiliya navbera dem, valahî û girseyê diguherîne. Ev teorî îsbat kir ku dem li gorî leza çavdêr dikare biguhere.

Hevkêşe (denklem), daxuyaniyeke matematîkî ye ku wekheviya du îfadeyan nîşan dide. Hevkêşe ji bo dîtina nirhên nenas di pirsgirêkên zanistî de tê bikaranîn.

Formûl, nîşandana kurtekirî ya pêkhateyeke kîmyewî an jî têkiliyeke matematîkî ye. Formûl alîkariya zanyaran dike ku têkiliyên tevlihev bi hêsanî diyar bikin.

Element, maddeyeke kîmyewî ya paqij e ku bi rêyên kîmyewî dabeşî maddeyên sadetir nabe. Her elementek di tabloya periyodîk de xwedî hejmareke atomî ya taybet e.

Madde, her tiştê ku xwedî girse ye û di valahiyê de cîh digire ye. Madde bi gelemperî di sê rewşên bingehîn de, wekî hişk, şilek û gaz heye.

Enerjî, şiyana pêkanîna kar an jî guherandina rewşa maddeyê ye. Enerjî di formên cuda de wekî germî, ronahî, kîmyewî û kînetîk peyda dibe.

Hêza rakêşiyê (yerçekimi), hêza xwezayî ye ku hemû tiştên xwedî girse dikişîne ber bi hev du. Hêza rakêşiyê ya dinyayê dihêle ku em li ser erdê bimeşin û atmosfer neçe.

Stêrk, heybereke asmanî ya ji plazmayê ye ku bi rêya reaksiyonên navokî ronahî û germiyê dide. Roj, stêrka herî nêzîk e ku jiyana li ser rûyê erdê mimkun dike.

Gerstêrk (gezegen), heybereke asmanî ya mezin e ku li dora stêrkekê dizivire. Gerstêrk ji ber girseya xwe ya mezin xwedî şiklekî girover in û ronahiya xwe bixwe hilberînin.

Galaksî, pergaleke mezin e ku ji milyaran stêrk, gaz, toz û madeyên tarî pêk tê. Rêya Kadizê galaksîya ku pergala me ya rojê tê de cih digire ye.

Gerdûn, tevahîya madde, enerjî, dem, valahî û hemû heyberên asmanî ye. Gerdûn sînorên ku mirov dikare bi teleskopan bibîne û qadên nediyar dihewîne.

DNA, molekuleke tevlihev e ku şîfreyên genetîkî yên hemû zindeweran hildigire. DNA wekî plansaziya sereke ya avabûn û xebata organîzmayê tevdigere.

Genetîk, şaxê biyolojîyê ye ku li ser mîrasî û guherînên di organîzmayan de lêkolîn dike. Genetîk nexweşiyên mîrasî û şêwazên derbaskirina taybetmendiyan eşkere dike.

Gen, yekeya mîrasî ya bingehîn e ku di hundurê DNA'yê de cih digire. Gen taybetmendiyên fîzîkî û biyolojîk ji dêûbavan derbasî nifşên nû dikin.

Şane, yekeya herî piçûk a avahî û fonksiyonel a hemû zindeweran e. Her organîzmayek ji yek an jî bi milyonan şaneyan pêk tê ku jiyanê didomînin.

Molekul, yekeya kîmyewî ye ku ji girêdana du an zêdetir atoman bi hev re ava dibe. Molekul bingeha avakirina maddeyên tevlihev ên di xwezayê de ne.

Atom, yekeya herî piçûk a maddeyê ye ku taybetmendiyên kîmyewî yên elementekê hildigire. Atom ji proton, nîtron û elektronên ku li dora navokê dizivirrin pêk tê.

Bijîşkî (tıp), şaxê zanistê ye ku ji bo parastin, tespîtkirin û dermankirina nexweşiyan hewce ye. Bijîşkî tenduristiya mirovan diparêze û jiyanê dirêj dike.

Antropolojî, zanista ku li ser dîroka mirovahiyê, pêşveçûna biyolojîk û çandî lêkolîn dike ye. Ev qad cûdahî û wekheviyên navbera civakên kevnar û nûjen dinirxîne.

Psîkolojî, zanista ku li ser hiş, derûnî û tevgerên mirovan lêkolîn dike ye. Psîkolojî hewl dide sedemên hest û ramanên kûr ên kesane fêm bike.

Sosyolojî, zanista ku li ser civak, tevgerên mirovî û têkiliyên civakî lêkolîn dike ye. Sosyolojî saziyên civakî û guherînên di nav çandan de analîz dike.

Jeolojî, zanista ku avahiya fîzîkî, dîrok û pêvajoyên guherîna rûyê erdê lêkolîn dike ye. Kevir, erdhej û çêbûna çiyayan babetên sereke yên jeolojiyê ne.

Astronomî, şaxê zanistê ye ku li ser stêrk, gerstêrk, galaksî û valahiya ezman lêkolîn dike. Astronomî koka gerdûnê û tevgerên heyberên asmanî şirove dike.

Matematîk, zanista lîstik, hejmar, şikil û têkiliyên mantiqî yên di navbera wan de ye. Matematîk wekî zimanê gerdûnî yê zanistê tê qebûlkirin û di her qadê de hewce ye.

Biyolojî, zanista xwezayî ye ku li ser jiyan û hemû zindeweran lêkolîn dike. Ev şax ji organîzmayên mîkroskopî heta pergalên ekolojîk ên mezin vedikole.

Kîmya, zanista ku li ser avahî, taybetmendî û guherînên maddeyê lêkolîn dike ye. Kîmya tekiliyên navbera elementan û reaksiyonên ku pêk tên analîz dike.

Fizîk, şaxê zanistê ye ku madde, enerjî, tevger û qanûnên gerdûnê lêkolîn dike. Fizîk hewl dide fêm bike ka gerdûn ji asta atomî heta galaksiyan çawa dixebite.

Analîz, dabeşkirina babetekî tevlihev e li ser pargîdeyên wê da ku baştir were fêmkirin. Bi rêya analîzê, têkiliyên veşartî yên di navbera daneyan de derdikevin holê.

Çavdêrî, şopandina baldar a diyarde an jî zindeweran e bêyî ku destwerdan li wan were kirin. Çavdêrî gava yekem a berhevkirina daneyan e di hemû şaxên zanistê de.

Laboratuvar, jîngeheke taybet û ewledar e ku tê de ezmûn û lêkolînên zanistî tên kirin. Ev der bi amûrên teknolojîk û hesas hatiye sêwirandin da ku encamên rast derkevin.

Ezmûn (deney), xebateke pratîkî ye ku ji bo ceribandina rasteqîniya hîpotezekê tê kirin. Di şert û mercên kontrolkirî de ezmûn rê didin ku qanûnên xwezayê werin fêmkirin.

Metoda zanistî, pergalekî birêkûpêk e ku ji bo îsbatkirina teorî û hîpotezan tê bikaranîn. Ev metod ji qonaxên wekî çavdêrî, pirsîn, ceribandin û derxistina encaman pêk tê.

Zanyar, kesê ku di qadekî zanistî de lêkolînan dike û zanyariyên nû hildiberîne ye. Zanyar bi rêbaza zanistî nêzî pirsgirêkan dibin û geşedanên girîng pêk tînin.

Zanist, xebateke sîstematîk e ku gerdûn û xwezayê bi rêya çavdêrî û ceribandinan lêkolîn dike. Zanist her tim li pey rastiyên rasyonel e û rênîşandana pêşkeftina mirovahiyê dike.

Pel (file), koma daneyên bi rêxistinkirî ye ku di bîra kompîturê de tê hilanîn. Pel dikarin di formata nivîs, wêne, deng an jî bernameyan de werin tomarkirin.

Sinyal, guherînekî fîzîkî an elektrîkî ye ku agahîyan ji cîhazekê dişîne cîhazeke din. Di torên mobîl û amûrên ragihandinê de hêza sinyalê kalîteya girêdanê diyar dike.

Bêtêl (wireless), teknolojîya girêdana torê ye ku bêyî hewceyîya kabloyan kar dike. Ev pergal bi rêya pêlên radyoyê ragihandina navbera cîhazên dîjîtal hêsan dike.

Kablo, amûreke fîzîkî ye ku ji bo veguhastina elektrîk, dane an jî sînyalan tê bikaranîn. Di binesaziya teknolojîk de kabloyên fiber optîk leza înternetê pir bilind dikin.

Pîksel, yekeya herî piçûk a dîmenekî dîjîtal e ku li ser ekranê tê xuyakirin. Bi hezarên pîksel li hev dicivin da ku wêneyekî an jî vîdyoyekî zelal ava bikin.

Navber (interface), xala pêwendiyê ye ku rê dide du sîstem an mirov û makine bi hêsanî bi hev re têkiliyê deynin. Navbera bikarhêner (UI) ya grafîkî, dîtina ekranê hêsan dike da ku her kes bikare kompîturê bikar bîne.

Pêşvebirin (development), pêvajoya sêwirandin, ceribandin û baştirbûna sîstem, nermalav an hilberên teknolojîk e. Ev çerx ji bo nûjenkirina bernameyan û bersivdana hewcedariyên nû yên bikarhêneran berdewam dike.

Simûlasyon, modelkirina dîjîtal an fîzîkî ya rûdanek an sîstemek rastîn e ji bo ceribandin û perwerdeyê. Simûlasyonên firînê ji bo pîlotan an modelên fîzîkî ji bo avahiyan rîskên cîhana rastîn kêm dikin.

Teknolojîya pîşeyî ( teknolojiya endustriyel), bikaranîna zanist û amûrên nûjen e di kargeh û pêvajoyên hilberînê de. Ew hilberandina girseyî hêsan dike, standardên kalîteyê bilind dike û mîmariya pîşesaziyê nûjen dike.

Krîpto, şaxê matematîk û ewlehiyê ye ku li ser parastina daneyan bi rêbazên şîfrekirina tevlihev lêkolîn dike. Îro ev têgeh herî zêde ji bo pereyên dîjîtal (krîptopere) yên mîna Bitcoin tê bikaranîn.

Blokzincîr (blockchain), sîstema qeydkirina daneyan a dabeşkirî ye ku ewlehî û şefafiyeta herî bilind peyda dike. Ji ber ku agahî di yek navendekê de nîn in, guhartin an dizîna daneyan di vê sîstemê de hema hema ne gengaz e.

Şîfre, algorîtmayeke ewlehiyê ye ku ji bo parastina agahiyan, têketina sîsteman û nepeniya daneyan tê bikaranîn. Şîfreyên bihêz pêkhateyên tîp, hejmar û sembolan dihewînin da ku rê li ber dizîna dîjîtal bigirin.

Analoq, pergalên ragihandinê yên kevn in ku daneyan bi riya pêlên fîzîkî û berdewam (mîna kaset û saetan) vediguhesînin. Her çend îro cîhana dîjîtal serdest be jî, sînyalên analoq di xwezayê de mîna deng û ronahiyê her hene.

Dîjîtal, pergala veguhastina daneyan e bi riya sînyalên binary (0 û 1) ku bingeha teknolojiya nûjen e. Veguherîna dîjîtal mîmarî, aborî û medya ji pergalên fîzîkî ber bi pergalên virtual û aqilmend ve biriye.

Otomasyon, bikaranîna teknolojî û kompîturan e ji bo birêvebirina pergal û karxaneyan bi kêmtirîn destwerdana mirovî. Ew hilberîna pîşesaziyê zêde dike, lêçûnan kêm dike û kêmkirina şaşiyên mirovî ewle dike.

Robot, makineyeke otomatîk e ku dikare rêzek karên tevlihev li gorî bernameya xwe bi serbixwe pêk bîne. Di pîşesaziyê de, robot karên xeternak û dubarekirî bi teqezî û bêyî westiyan bi cih tînin.

Telefona zîrek, amûreke ragihandinê ya mobîl e ku taybetmendiyên kompîturê û înternetê di xwe de dihewîne. Ew bi riya kamerayên pêşkeftî, GPS û sepanan, bûye amûra herî herî girîng a jiyana rojane ya her mirovî.

Medyaya civakî, platformên virtual in ku rê didin mirovan naverokan parve bikin, ramanan bînin ziman û torên civakî ava bikin. Ev platforman bandoreke mezin li ser rûdawên siyasî, çandî û têkiliyên mirovî yên nûjen kirine.

Malper, komek rûpelên webê ne ku di bin navekî domainê de li ser înternetê weşandî ne û agahiyan pêşkêş dikin. Ew nasnameya dîjîtal a pargîdanî, sazî û kesan e ku gihîştina gerdûnî ji bo naverokan peyda dike.

application/app , nermalaveke taybet e ku ji bo pêkanîna karekî diyar ji bo bikarhêneran hatiye sêwirandin. app'ên mobîl û yên webê di jiyana rojane de ji bo ragihandin, perwerde û karên pîşeyî tên bikaranîn.

Dîska hişk (harddisk), amûra hilanîna daîmî ya kompîturê ye ku sîstema xebatê, bername û hemû pelên kesane diparêze. Teknolojiyên nû yên mîna SSD rênîşandana lezeke pir bilind dikin di xwendin û nivîsandina daneyan de.

Bîr (RAM), cihê hilanîna demkî ya kompîturê ye ku daneyên çalak ên bernameyan di dema xebatê de li wir dihêle. Her ku qebareya vê bîrê mezin be, kompîtur dikare çend bernameyan bi lez û bêyî sekinandin bi hev re bide xebatê.

Klavyeya, amûreke fîzîkî ya tîp û hejmaran e ku ji bo nivîsandin û danasîna fermanên nivîskî di kompîturê de tê bikaranîn. Ew yek ji amûrên herî kevn û bingehîn ên ragihandina mirov bi pergala kompîturê re ye.

Mişk (mouse), amûreke piçûk a fîzîkî ye ku ji bo kontrolkirina nîşanderê li ser ekrana kompîturê tê bikaranîn. Ew rê dide bikarhêner ku bi klîkkirinê fermanan bide sîstemê û di nav pelan de bi hêsanî bigere.